esenyurt böcek ilaçlama
DOLAR: 3.87 TL
EURO: 4.56 TL

Gelibolu’daki Yahudi izleri silinmesin

10 ay önce
362 kez görüntülendi

Gelibolu’daki Yahudi izleri silinmesin
seo

Tarihte önemli say?da Yahudi nüfusuna ev sahipli?i yapm?? olan Gelibolu’da bunun sonucu olarak büyük bir Yahudi mezarl??? bulunuyordu. Bugün çok küçük bir bölümü mezarl?k olarak kalabilen bu tarihi mezarl??? korumak için çabalar devam ediyor.

Gelibolu, Osmanl? tarihinde büyük bir öneme sahiptir. Osmanl?lar?n Avrupa’da ilk ayak bast??? yer olan Gelibolu, 1354 y?l?nda, ?stanbul’dan tam 99 y?l önce fethedilmi?ti.

Gelibolu’da günümüzde ne yaz?k ki hiç Yahudi Cemaati kalmad? ancak geçmi?te Yahudiler yüzy?llar boyunca, hatta son göçlerin ya?and??? 1970’li y?llara kadar Gelibolu’da ya?ad?. Gelibolu’nun nüfusu 1914 y?l?nda 28.123 ki?i olup, bu tarihte ya?ayan 2.576 ki?i Yahudi’ydi (Kaynak: H.Kemal Arpat, Osmanl? nüfusu 1830 – 1914).  Bunun sonucu olarak köklü bir Yahudi kültürüne ev sahipli?i yapan Gelibolu’da büyük ve tarihi bir Yahudi Mezarl??? olu?mu?tu.

Gençli?imin geçti?i 1960-70’li y?llarda akl?ma gelenler Pepo Uygun, Pepo Kandioti, Pepo Mizistrano, Avram Kara, Nesim ve Meir Kara, Robert Özsevil, Salamon ve Re?at S?vac?, ?zak Yohay, Jak Baron, Leon Altaben, Nesim Sayg?, Nesim Kandiyoti, Abolafya, Tuhafiyeci Levi, Salamon, Leon ve Nesim Yohay, Leon Tefçi, Nesim Abravael, Mordo Özy?ld?z, Rafael Kandiyoti, Binyamin ve ?sak ?irin, Menahem Baran ve isimlerini hat?rlayamad???m di?er Yahudi hem?erilerimiz küçük ?ehrimizin önemli esnaflar? olmalar?n?n yan? s?ra bizlerin ve ailelerimizin çok de?erli arkada?lar? ve kom?ular? olmu?lard?.

Aralar?nda sayd???m Pepo Uygun Amca, annem gibi 1933 do?umlu olup, 1973 y?l?nda göç etti?i ?srail’den, hem anneme hem de dükkân kom?usu rahmetli day?m Terzi Orhan Lokoç’un rahmetli e?i Nihadi Lokoç Yengeme, her sene ve bayramda mutlaka bayram kart? göndermi?, telefon ederek bayramlar?n? kutlam??t?. Bu dostluk ömür boyu unutulmaz.

 

Gelibolu Yahudi Mezarl???na ne oldu?

Gelibolu Yahudi Mezarl??? 1983 y?l?nda Dini ve Kültürel Yap?lar ba?l??? alt?nda tescil edilmi? olup, 29.550 metrekarelik tek bir parsel halindeydi. Ancak Edirne Kültür ve Tabiat Varl?klar?n? Koruma Kurulunun 1995 tarihli bir karar?yla ifraz edilerek parçaland?.

Bu karar sonras?nda ise Gelibolu Belediyesi Encümeninin yakla??k bir y?l sonra ald??? karar ile de bu tek parsel, (yakla??k 5.000 metrekarelik k?sm?) yol ve (yakla??k 2.000 metrekarelik k?sm?) ye?il alan olarak ayr?ld?ktan sonra geriye kalan k?s?m be? parsele bölündü. Daha sonra bu be? parselden birinin de ikiye ayr?lmas? ile Tarihi Yahudi Mezarl??? toplam alt? parsele ayr?lm?? oldu.

Maalesef bu ayr?lman?n ya?and??? 1996 y?l?ndan bugüne kadar sadece bir parsel Yahudi Mezarl??? olarak korunabildi; geri kalan alanlar ise farkl? amaçlarla kullan?ld?.  Gelibolu Belediyesi taraf?ndan farkl? kurum ve kurulu?lara devredilen / sat?lan bu alan?n bir k?sm?nda yap?la?ma gerçekle?ti, bir k?sm? ise halen park olarak ayr?ld?.

Gelibolu’da uzun y?llar ya?ayan Salamon S?vac?’n?n o?lu Rahmi S?vac?, ki?isel gayretiyle mezarl???n kö?esinde 20-25 mezar?n bulundu?u bölümü temizletti. Daha sonra ?srail’de ya?ayan ve arkada?lar?m olan Gelibolulu Sara Kara ve e?i David Kara, e?i Gelibolulu olan ?lan Guy ile babaannesi Gelibolulu olan Tal Russo ve Gallipoli Jewish Heritage (Gelibolu Yahudi Miras?) grubu üyelerinin özel ilgileri, gayretleri ve kendi aralar?nda toplad?klar? maddi destek ile, çal?lar, budanmayan a?açlar ve otlar nedeniyle içine dahi girilemeyen (Rahmi S?vac?’n?n temizletti?i küçük bölüm d???nda), hiçbir mezar?n dahi görülemedi?i mezarl?k temizlenmeye ba?land?.

 

Mezarl???n temizlenmesi

Sara Kara’n?n mezarl???n temizlik çal??malar?n? facebook’ta payla?mas? ise konu ‘The European Commitee for Protection of Jewish Cemeteries / Avrupa Yahudi Mezarl?klar?n? Koruma Komitesi’ adl? kurulu?un dikkatini çekti. Bu komiteye ba?l? hahamlar Gelibolu’ya gelip mezarl??? gezip gördü; bu mezarl???n tarihi ve önemli bir mezarl?k oldu?u konusunda beyanatlar?n? yapt?. Bu beyanat?n ard?ndan Komite’nin bir görevlisi, Karel Zacek, 3-4 kez Gelibolu’ya gelerek, Rahmi S?vac?’n?n da yard?mlar?yla, çevreden i?çiler ayarlayarak, mezarl?kta toprak alt?nda kalan yüzlerce mezar? gün ?????na ç?kard?. Bunlar?nda aras?nda, 1649 y?l?nda hayat?n? kaybeden, din alimi, Haham Meir Di Boton’un mezar? da bulunuyor.

Bu temizlik çal??malar? sonucunda 1933 do?umlu, halen ?srail’de ya?ayan Marco Altabep,1942 y?l?nda ölen annesinin mezar?n? buldu. Altabep, annesinin mezar?n? en son 1950 y?l?nda görebilmi?ti. Tam 65 y?l sonra, 2015’te, iki o?lu-iki gelini ve üç torunu ile birlikte ?srail’den gelerek, annesini mezar?n? ziyaret edebildi, ba??nda dua okuyabildi. Keza Sara Kara da Gelibolu’da çok genç ya?ta vefat etmi? olan amcas? David Varon’un (1921-1937) mezar?n? temizlik sonras? bulabildi; babas? Pepo Uygun, annesi, teyzesi, e?i David ve iki o?luyla beraber ?srail’den gelerek amcas?n?n mezar?n? ziyaret etti.

Bu komite mezarl??a ilgisini devam ettirdi. 2016 y?l?n?n yaz aylar?nda benim de yard?m?m ile hem drone ile mezarl???n video ve foto?raflar?n? çekti, hem de ilaçlatarak temizli?ini yapt?. Gerek Sara Kara’n?n gerekse benim ricalar?m ile Gelibolu Belediyesi de mezarl?ktaki çal?lar?n ve otlar?n kesilerek, a?açlar?n budanarak temizlenmesine yard?mc? oldu.

Tüm bu temizlik çal??malar? yap?l?rken May?s 2014’te Hahamba??l?k Av. Ester Zonana arac?l??? ile Gelibolu Mahkemesinde bir tespit davas? açt?. Bu dava sonucunda Mahkeme, Gelibolu Yahudi Mezarl???nda, mezarl?ktan ifraz ile kopart?lm?? olan iki parselde de tarihi mezarlar oldu?unu tespit etti. Bu dava ve sonucunda al?nan tespit karar? Gelibolu Mezarl??? için çok önemli bir a?ama oldu.

Bu dönemde, ?srail’de ya?ayan Gelibolulu arkada?lar?m Sara – David Kara’n?n Yahudi mezarl???yla yak?ndan ilgilenmeleri dikkatimi çekti ve ben de konu ile yakinen ilgilenmeye ba?lad?m. Durumu inceledikten sonra Çanakkale Kültür Varl?klar?n? Koruma Bölge Kurulu ile Kültür ve Turizm Bakanl??? Kültür Varl?klar? ve Müzeler Genel Müdürlü?üne ayr? ayr? iki ba?vuru yapt?m. Ba?vurular?mda tarihi mezarl?ktan parçalanarak al?nm?? ve halen üstünde in?aat yap?lmam?? üç parselin koruma alt?na al?nmas?n? talep ettim. Bakanl??a gönderdi?im dilekçe de Bakanl?k taraf?ndan incelenmek üzere Çanakkale Kültür Varl?klar?n? Koruma Bölge Kuruluna gönderildi ve böylece iki dilekçe birle?tirilmi? oldu.

Çanakkale K.V.K.B. Kurulu ba?vurumu gündeme alarak, bir parselin (380 no.lu parsel) üstünde tarihi mezarlar olmad??? gerekçesiyle tescil alt?na al?nmamas?na ama buna kar??l?k di?er iki parselde (s?f?r ve 377 no.lu parseller) tarihi mezarlar bulundu?u belirtti. Kurul, bu iki parselin Yahudi mezarl???n?n devam? olarak görüldü?ünden korunmas? gerekli ta??nmaz kültür varl??? olarak tesciline, Yahudi mezarl???n?n bu parseller dahil olarak tescilinin devam?na, tescilli alan s?n?rlar? içerisinde herhangi bir yap? yap?lamayaca??na, bu iki parselin halen mezarl?k olan parsel ile tevhit edilmesine (birle?tirilmesine), tevhit i?lemi sonucunda olu?acak yeni parselin tapu beyanlar hanesine ‘Korunmas? gerekli 1.Grup An?tsal Mimarl?k Örne?i Ta??nmaz Kültür Varl???d?r’ ?erhi konulmas?na karar verdi.

Bu son karar ile Edirne K.V.K. Kurulunun 1995 tarihli yanl?? ve haks?z bir karar? ile Yahudi mezarl???ndan kopart?lan, en az?ndan iki parsel tekrar Yahudi mezarl??? ile birle?tirildi. Böylece ?imdi üç parselin birle?tirilmesiyle olu?an Gelibolu Yahudi Mezarl??? tescil edilerek koruma alt?na al?nd?.

Gelibolu Tarihi Yahudi Mezarl??? sadece Gelibolulu Yahudilerin de?il, onlarla geçmi? y?llarda kom?uluk ve dostluk ya?ama ?ans?n? yakalam?? biz tüm Gelibolulular?n ortak kültürel ve tarihi miras?d?r.

Pepo Amca’n?n, Avram Amca’n?n, Salamon Amca’n?n, Meir Amca’n?n, Rafael Amca’n?n, Menahem Amca’n?n ve di?er Yahudi dostlar?m?z?n anneleri, babalar?, yak?n akrabalar?, dedeleri, büyükanneleri ile tüm atalar?n?n yatt??? bu mezarl??a sahip ç?kmak ve korumak hepimizin boynunun borcudur.

Gelibolu Yahudi Mezarl???n?n temizlenmi? ve Çanakkale Koruma Bölge Kurulu taraf?ndan koruma alt?na al?nm?? olmas?n?n ?alom gazetesi ve Hahamba??l?k taraf?ndan Türk Yahudi Toplumuna duyurulmas?n?n, ailelerinin ve atalar?n?n mezarlar?n? ziyaret edecek olan Gelibolulu Yahudi dostlar?m?z? çok sevindirece?i kan?s?nday?m.

Bu vesileyle, Gelibolu Yahudi Mezarl??? ile ilgilendi?imi ö?renen hem?erimiz, Çanakkale cemaatinden Mimar Selim Varon A?abey’e de bu konuya gösterdi?i s?cak ve yak?n ilgisi ile, konunun ?alom Gazetesine iletilmesindeki yard?mlar? nedeniyle ben ve bu tarihi mezarl??a uzun y?llard?r ilgi gösteren Gelibolulu Yahudi arkada?lar?m çok te?ekkür ediyoruz.

Bir önceki yazımız olan Gelibolu Belediyesinden Sokak Hayvanlar?na Yiyecek Deste?i başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Bu Konuyu Sosyal Medyada Paylaş

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz


Yukarı Çık