Ünlü Türk denizcisi, coğrafyacı, haritacı ve araştırmacı Piri Reis’in doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Yaşamı hakkındaki ilk eser olan Sinoplu Safai’nin yazdıklarına dayanılarak doğum tarihi genelde, 1470 olarak kabul edilmektedir. Ancak günümüzde bu tarihin, Piri Reis’in çeşitli eserlerinin incelenmesinden, 1465 de olabileceği değerlendirilmektedir. Piri Reis, Gelibolu’da doğup büyümesine rağmen, atalarının iki üç kuşak önce Anadolu’dan (Larende-Karaman’dan) buraya göç eden bir Türk ailesi olduğu bilinmektedir.

Piri Reis’in yetişmesinde en büyük hizmeti olan bireylerden birisi de, amcası Kemal Reis’tir. Piri Reis’in gerek denizciliği seçmesi, gerekse araştırmacılık, haritacılık ve bilim adamı kişiliğinin oluşumunda amcası Kemal Reis’in büyük etkisinin olduğu değerlendirilmektedir. Osmanlı deniz tarihinde önemli yeri olan Kemal Reis; XVI. Yüzyılda Akdeniz’de Barbaros’tan önceki en ünlü Türk denizcisi olarak tanınmaktadır. Piri Reis, 1492 yılına kadar amcası Kemal Reis’in yanında, çoğunlukla Batı Akdeniz ve İspanya kıyılarında akıncı leventlik yapmış, daha sonra Sultan II.nci Beyazıd’ın daveti üzerine amcası Kemal Reis’le birlikte Osmanlı Devleti’nin hizmetine girmiştir. Kemal Reis’in 1510’da ölümü üzerine Piri Reis Gelibolu’ya dönerek, “Bahriye” adlı eserinin çalışmalarına başlamıştır. 1517’de, Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferine, Osmanlı İmparatorluğu Donanmasının amirallerinden biri olarak katılmış ve 1513 tarihli haritasını Yavuz Sultan Selim’e takdim etmiştir. Daha sonraki yıllarda Piri Reis, taslak olarak hazırladığı “Bahriye” adlı kitabını, Sadrazam İbrahim Paşa’nın da tavsiye ve desteğiyle temize çekerek 1526 yılında, Kuzey Amerika haritasını ise 1528 yılında tamamlayarak Kanuni Sultan Süleyman’a sunmuştur.

Piri Reis’in 80 yılı geçen ömrünün en son ve acı olaylarla biten görevi, Mısır Seferi’dir. 1552 yılında çıktığı ikinci seferinin son durağı olan Basra’da, gemilerin onarımı, lojistik ihtiyaçlarının karşılanması ve levendlerin dinlenmesi amacıyla, donanmasını Basra’da bırakıp, ganimet yüklü gemilerle Mısır’a döndüğü için Mısır’da hapsedilmiştir. Basra Beylerbeyi Kubad Paşa ile Mısır Beylerbeyi Mehmet Paşa’nın, politik hırsları ve menfaat düşkünlüğü nedeniyle, Piri Reis’i Kanuni Sultan Süleyman’a şikayetleri sonucunda, hizmette kusurla suçlanmış ve Piri Reis 1554’te idam edilmiştir.

Piri Reis yaşadığı çağda eşsiz bir kartograf ve navigasyon üstadı olmasının yanında, Osmanlı deniz tarihinde amcası Kemal Reis ile birlikte derin izler bırakan bir amiraldir. Osmanlı denizcilik tarihinde gerçek anlamda haritacılık Piri Reis ile başlamış olup, hazırladığı 1513 tarihli Dünya ve 1528 tarihli Kuzey Amerika haritaları ile yazdığı “Bahriye” adlı kitabı, tüm dünyada hayranlık uyandırmıştır.

NOT: Bu yazı (E) Tümg. Cevat ÜLKEKUL’un yayımlanmamış “XVI. Yüzyılın Denizci Bir Bilim Adamı: Hayatı ve Eserleriyle Piri Reis” adlı kitabı temel alınarak hazırlanmıştır.